Yazı

Ödemiş
Ödemiş 

Asil S. Tunçer

Bir Tarım ve Turizm Cenneti

2.157 m.lik Bozdağlar ile 1.646 m.lik Aydındağları arasında kalan Küçük Menderes Ovası’nın kuzeyinde yer alan Ödemiş toplam 12 mahalleden meydana gelmiştir ve 4 bucağı vardır. Bunlar büyüklük sırasına göre Kaymakçı, Birgi, Ovakent ve Bademli’dir. Ödemiş’in bucaklarından Kaymakçı bamya, bezelye ve erikte; Birgi ipekböcekçiliğinde; Ovakent fidancılıkta; Bademli ise hayvancılıkta çok ileridir. İlçe merkezinde ve çevresinde sanayi olarak pamuk çırçırcılığı, tarım makineleri, unlu mamuller, zeytin ve zeytinyağı endüstrisi, ayakkabı imalatçılığı, tekstil, tuğla-briket imalatçılığı, mobilya sanayisi, incir ve üzüm endüstrisi gelişmiştir. Ayrıca peştamal ile urgancılık Ödemiş’in eski el sanatlarındandır.
 
Ödemiş tarihi ve arkeolijik yönden de çok zengin bir ilçedir. Bölgede bulunan höyükler Pilavtepe (Emirli), Mezartepe (Ertuğrul), Tepetarla (Ödemiş), Karakova (Karakova), Köşkkuyusu (Yusufdere), Maltepe (Kayaköy), Dağcı (Kaymakçı) ve Çukurçeşme (Seyrekli)’dir.
 
Ayrıca ilçe sınırları içinde tepe biçiminde birçok mezar yani Tümülüs bulunmaktadır. Bunlar:  Kerimbey (Yolüstü), Kumtepe (Emirli-Ovakent), Yılancık(2), Odaşetepesi(5), Kültepe (Kurucuova), Osmantepe (Ertuğrul), Eşmentepe (Örnekçiftlik), Hüroğlu (Yusufdere), Boğalılar (Ortaköy), Maşattepe (Kaymakçı), Maltepe (Ortaköy), Velitepe (Gerçekli), Maltepe (Birgi) ve Tümsekharman (Konaklı)’dır.
 
Bölgedeki kaya mezarlarına gelince; Ertuğrul, Türkönü, Keçililer, Hamamköy, Konaklı, Üzümlü, Ortaköy, Çaylı, Kaymakçı ve Alakeçili’yi sayabiliriz.   
 
Bölgede çok sayıda SİT alanı da mevcuttur: Bilinenler; Hypaia (Günlüce), DiosHieron-Christopolis-Pyrgion (Birgi), Digda (Ovakent), Potamia (Bademli), Ayasurat-Nikaia (Türkönü), Pentakoma (Mendegüme), Torrhebia (Gölcük), Mesotmolos (Bozdağ), Bazdegümi (Yolustü), Medeksis (Ortaköy), Adagümi (Konaklı) ve Bükürgümi (Bademli)’dir.
 
Bölgedeki kaleler Kızılcaavlu ve Kayaköy (Helenistik), Yılanlı, Balabanlı, Bademli, Birgi ve Günlüce (Bizans) halen ayaktadır.
 
Anıtsal mezarları da İlkkurşun (İlkkurşun), Gökçen Efe (Kaymakçı), Mendegüme (Mendegüme) anıtmezarları olarak sıralayabiliriz.  
 
İlçenin özel günlerinden Mayıs'ın son pazarı kentte Yunan direnişinin sembolü olarak İlkkurşun şenlikleri adıyla, işgalden kurtuluş günü olarak da 3 Eylül Ödemiş'in Kurtuluş Günü ve Ödemiş Fuarı’nın açılışı olarak kutlana gelmektedir.  
 
Bölgede özellikle yerli ziyaretçiye hitap eden ziyaretgâhlar, Birgi'deki İmamı Birgivi ve Konaklı'daki Davut Dede'dir. 
 
Öte yandan Ödemiş, Efes’ten Sart(Salihli)'a uzanan yolun tam ortasında bulunduğundan İyon, Helenistik ve Roma eserleri açısından bu kentlerle paralellik ve hatta bütünlük arz eder. Bu nedenle bilhassa Efes'te sürdürülen kazılar bölgeye de kaydırılmalı ve eş zamanlı sürdürülmelidir. 
 
M.Ö. IV. yy ozanı Homeros'un İlyada destanında belirttiği Kaystros (Küçük Menderes) ırmağının kuzey yakasındaki Asya çayırlarında ver alan Kaymakçı ve yöresindeki insanlık tarihini M.Ö. 3.000. yani günümüzden 5.000 yıl önceye götürebiliriz. Bunu kanıtlayacak en önemli kalıntı, Kaymakçı bucağının güneyinden geçen Küçük Menderes’in suladığı tarım alanlarının ortasında yer alan Dağcı höyüğüdür. Höyükten rastlantı ile ele geçen tek kulplu, yuvarlak gövdeli ve yuvarlak dipli, kimi emzikli, geniş gaga ağızlı seramik kapları M.Ö. 3.000–2.000 yılları arasındaki anonim tarih öncesi kültürüne ait Eski Tunç Çağı’na tarihleyebiliriz. Ancak verimli Asya çayırlarında bulunan bu höyük tarihte tarım çalışmalarına sahne olduğundan üst kültür katmanlarında epeyce erozyon uğramıştır kanısındayız. Bir olasılıkla Dağcı höyüğü M.Ö. 3.000–2.000 yılları arasında bir kent beyliğinin merkezi idi. Bu dönem Batı Anadolu'da uzun-dikdörtgen planlı evlerin ya da megaron biçimindeki yapıların inşa edildiği devirdir.
 
Kaymakçı yöresi ve Dağcı höyüğündeki SİT’in M.Ö. 1.900–1.450 yılları arasındaki Orta Tunç Çağı sonunda Hitit hegemonyasına girdiğini, Hititlerin Asya çayırlarını kendi dillerine göre 'Assuwa' biçiminde adlandırdıklarını belirtelim.
 
M.Ö. 1.200'de Hitit hegemonyasının bitişi ile Kaymakçı yöresinde M.Ö. 1.000–500 yılları arasında Arkaik dönem başlar. Bu dönemde Lidyalılar ve M.Ö. 547'den sonra Persler bu yöreye egemen oldular. Kaymakçı'nın batısındaki Maşattepe sırtlarında her iki kültüre ilişkin Tümülüsler bulunur. Bu Tümülüslerdeki ölülerin verimli Asya çayırlarındaki tarımsal çalışmaları yapan, yaptıran, yönlendiren ya da organize eden varlıklı kişilere ya da soylulara ait olduğunu sanıyoruz.
 
Bu tarihsel çizgi ve arkeolojik verilerin izi sürdürüldüğünde Ödemiş ve havalisinin büyük bir tarımsal zenginlik içerdiğini görmekteyiz. Bu zengin bitki ve sebze varlığı hayvan besiciliğini de olumlu etkileyerek bölgenin ürün zenginliğinin yanı sıra özellikle bazı türler açısından ülke genelince ön plana çıkmaktadır. Bunların başında bamya, bezelye, buğday, erik, erkek incir kozağı ve patates açısından en büyük yetiştiricisi ve pazarı durumundadır.
 
Dolayısıyla konservecilik, ürün çeşit ve bolluğuna bağlı olarak hayvan yetiştiriciliği ve süt endüstrisi hatırı sayılır gelişme göstermiştir.
 
Ödemiş’e hiç olmadı o meşhur köftesi için bile gidilir…


13 Haziran 2010  23:52:31 - Okuma: (1081)  Yazdır




İstatistik