Yazı

Makedonya -2-
Makedonya -2- 

Asil S. Tunçer

Vardar Makedonyası -1-

Yerel resmi adı Republika Makedonia. Konvansiyonel adı ise The Former Yugoslav Republic of Macedonia (F.Y.R.O.M.) (Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti). Başkenti Üsküp (Skopje). Toplam yüzölçümü 25.333 km2. Sınırları; Arnavutluk 151 km, Bulgaristan 148 km, Yunanistan 246 km, Kosova 159 km ve Sırbistan 62 km. Son yapılan nüfus sayımına göre yaklaşık 2.200.000 kişi yaşıyor. Bu nüfusun % 64ü Makedon, % 25i Arnavut, % 4ü Türk, % 3ü Roman(Çingene), % 2si Sırp ve % 2si diğer etnik gruplardır. Makedonya Cumhuriyeti’ndeki nüfusun % 65i Makedon Ortodoks, % 33ü Müslüman ve % 2si diğer mezhep veya inançlara mensuptur. Başkent Üsküp’ten sonra diğer kalabalık kentleri Manastır (Bitola), Kumanovo’dur. Tetova ve Pirlepe (Prilep) de diğer kalabalık kentlerdir. 
 
Makedonya coğrafik bölge olarak üç bölgeden ibaret: Pirin Makedonyası (Batı Bulgaristan), Ege Makedonyası (Kuzey Yunanistan), Vardar Makedonyası yani bugünkü Makedonya Cumhuriyeti. Vardar Makedonyası adıyla bilinen bölge yani ülke dağlarla kaplı olup derin vadiler ve geçitlere sahiptir. Ülkenin en yüksek yeri 2.764 m ile Golem Korab’dır. Vardar Nehri 50 m ile en düşük kottur. Vardar Nehri başkent Üsküp’ten geçerek ülkeyi ikiye böler ve Yunanistan üzerinden Ege Denizi’ne dökülür. Yazları genellikle sıcak ve kurak geçen ülkede kışlar soğuk ve yağışlıdır (daha çok kar). Ülke sınırlarında üç büyük göl (Ohrid, Prespa, Doyran) bulunmaktadır. Toprakların yalnızca % 22si ekilebilir durumdadır. Milli Gelirin yarısından fazlasını (% 61) hizmet sektörü oluştururken % 27si sanayi ve % 12si tarıma dayanır.
 
Maden endüstrisi kurşun, çinko, manganez, nikel ve demire dayanır. Tütün tarımı oldukça önemli yere sahiptir ama işletmecilik geridir. Özellikle ülkenin güneyindeki kent Pirlepe’de kendi adını taşıyan özel uzun yapraklı türün yetiştirilir. Bundan başka pirinç ve buğday zirai ürünler arasında yer alır. Doğu Makedonya’da hayvancılık çok gelişmiştir. Radoviş’in köylerinde tütün ve hayvancılık başlıca geçim kaynağıdır. Bunun yanında şaraplık üzüm, yaş meyve-sebze süt ve yumurta üretimi ileridir. İhraç kalemlerinden yiyecek maddeleri, tütün, demir-çelik gibi madenler baş sırada yer alır. Sırbistan, Almanya, Yunanistan, İtalya, Bulgaristan, Hırvatistan ve Belçika mal ihraç ettiği ülkeler arasında yer alır. Mal ithal ettiği ülkeler ise şunlardır. Almanya, Yunanistan, Bulgaristan, Sırbistan, Türkiye, İtalya ve Slovenya’dır. Makine ve otomotiv endüstrisi ile kimyevi maddeler başlıca ithal kalemlerindendir.
 
Makedonya Denarı (MKD) son yıllarda TL gibi çokça enflasyona uğrayan paralardan. Bugünkü değerle 1 TL yaklaşık 30–30,5 MKD’na eşittir. Akaryakıt Türkiye’ye göre yarı yarıya. KDV % 17 civarında. Euro Denar’dan sonra en çok kullanılan para birimi. Ülke içerisinde tüm alışverişlerde Denar kullanılır. Döviz kurları sabit olup ülkenin her yerinde aynı değerdedir. 500 gr ekmek bizim parayla 80 krş. Bir öğretmen ayda 400 TL, bir hemşire ayda 400–500 TL bir pratisyen doktor ise 600–700 TL maaş almaktadır. Radoviş’in köylerinde örneğin Konçe’de 4 kişilik bir aile en çok ortalama 4.000 kg.a kadar tütün işler. Bu da 40.000 TL para yapar. Yarısı masraf olarak düşülürse cebinde kalır 20.000 TL. Ayrıca 8.000 TL de hükümetin sübvansiyonu söz konusu ama bu da yıllık masraflara sayarsak yaklaşık 20.000 TL cebinde kalır ki bununla 5 yılda 100.000 TL’ye arsası ile iki katlı bir ev yapabilir. Burada günde 25 kg.a kadar süt veren inek misal 2.800–3.000 TL alıcı bulur. Tavuk fiyatı aynı, zeytinyağı litrede 2 TL daha pahalı. Sağlık ücretleri bizimkiyle neredeyse 3–4 kat daha ucuz. Yani bizdeki bir enjeksiyon ücretiyle burada muayene oluyorsun. Ama otellerde kalmak isterseniz bize göre en az 2 misli daha yüksek ödeme yapma durumundasınız.
 
Makedonya tarihine göz attığımızda bölgenin oldukça hareketli olduğunu görürüz. Makedonlar, M.Ö. 1.200lerden itibaren bugünkü Selanik’e yakın Aigai civarına yerleşmeye başladı. M.Ö. 7. yüzyıldan itibaren Makedonların Argead hanedanlığına mensup bir kral tarafından yönetildiği görülmektedir. M.Ö. 510–479 yılları arasında Pers İmparatorluğu’na tabii olan Makedonya, Perslerin çekilmesinden sonra I. Aleksander zamanında egemenlik bölgesini yaklaşık dört kat genişletti. Makedonya’nın zengin madenleri ve keresteleri nedeniyle Atina tarafından M.Ö. 4. yüzyılda gittikçe artan şekilde tehdit edilmesi sonucu çıkan savaş Makedonların galibiyetiyle sonuçlandı. Makedonya’nın merkezi M.Ö. 5/4 yüzyıllardan itibaren Pella şehri oldu. II. Philip (M.Ö. 359–336) zamanında Makedonya, Balkanların en büyük gücü haline gelerek Yunan şehirlerinin önemli bir kısmını egemenliği altına aldı. II. Philip güçlü bir ordu kurdu ve arazi hediye etmek yoluyla soyluların hükümdarlığa olan sadakatini güçlendirdi. Bu şekilde oğlu Büyük İskender (III. Alexander, 356–323) zamanında gerçekleştirilen geniş fetih hareketine zemin hazırlamış oldu.
 
Babasının fetih politikasını devam ettiren III. Alexander, Küçük Asya’daki Yunan şehirlerini Pers egemenliğinden kurtarmak için başlattığı doğu seferini elde ettiği başarılar üzerine daha doğuya doğru sürsürdü. Pers krallığını mağlup ederek Hindistan’a kadar ilerledi. Ordusu M.Ö. 325’te İndus Nehri’ne ulaştı ve Yunan dünyası ile doğu dünyası kısa bir süre için bile olsa birleştirilmiş oldu. Büyük İskender’in M.Ö. 323’te Babil’de ölümü üzerine Makedonya’da ve fethedilen bölgelerde generaller arasında büyük bir iktidar mücadelesi başladı. Roma İmparatorluğu’na karşı Hannibal’la ittifakı üzerine başlayan “Makedonya Savaşları” (M.Ö. 214–205, 200–196, 171–168) sonunda Makedonya krallığı ortadan kaldırıldı ve Makedonya, Roma’nın egemenliği altına girdi. 
 
Roma İmparatorluğu’nun idaresinde Makedonya Amphipolis, Thessalonike (Selanik), Pella ve Herakleia’da merkezleri bulunan ve birbirinden ayrı yönetilen dört bölgeye taksim edildi. M.Ö. 150–148’de çıkan isyanlar üzerine Makedonya tek bir eyalet (Provincia Macedonia) haline getirilerek sınırları Adriyatik Denizi’ne kadar genişletildi. Roma’nın askeri harekâtlarını Tuna Nehri’ne doğru kaydırmaya başlamasıyla Makedonya’nın önemi azalmaya başladı. M.S. 395’te Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’nda kalan Makedonya, M.S. 3. yüzyıldan itibaren Sarmat ve Cermen kavimlerinin akınlarına sahne oldu, Gotlar tarafından yağmalandı. 6. yüzyılın sonlarına doğru Slav kavimleri ve Avarlar Selanik önlerine kadar ilerledi ve Makedonya’da Slav kavimleri yerleşmeye başladı. Ancak 8. yüzyılda Bizans İmparatorluğu tarafından Makedonya Them’si (eyaleti) tesis edilerek bölge daha sıkı bir kontrol altına alınabildi. 9. yüzyılda Makedonya Bulgarların yönetimi altına girdi. 1018’de Bulgar Krallığı’nın ortadan kaldırılmasıyla Makedonya yeniden Bizans idaresine girdi. Sırp kralı Stefan Duşan zamanında (1331–1355) Makedonya, Sırp Krallığı topraklarına katıldı.
 
Makedonya, 1389 Kosova Savaşı’nda Sırpların yenilmesinden sonra Osmanlı topraklarına dâhil edildi. Osmanlı idaresinde ‘Makedonya’ ismi ne coğrafi ne de idari bir terim olarak kullanılmadı. Fakat Balkanlarda Osmanlı egemenliğinin yıkılmaya başlamasıyla 19. yüzyılın başlarından itibaren Avrupa’da yeniden kullanılmaya başlandı. Özellikle 1877/78 Osmanlı Rus Savaşı’ndan sonra yeni kurulan Balkan ülkeleri arasında da yaygınlaşan bu isim, Osmanlı hükümeti tarafından ayrılıkçı bir anlam taşıdığı gerekçesiyle kabul edilmeyip kullanımı reddedildi. Eski Makedonya’nın kapsadığı bölge, Osmanlı devletinin merkezi idaresi altında yer alıp önceleri Rumeli eyaletine dâhil idi. 19. yüzyılda ise 3 vilayetin sınırları (Selanik, Manastır ve Kosova vilayetleri) içinde yer almaktaydı. Selanik vilayeti hemen hemen bütünüyle eski Makedonya sınırları içinde kalmakla birlikte, merkezi Üsküp şehri olan Kosova vilayetinin yalnızca güney bölgeleri eski Makedonya sınırları içinde yer almaktaydı. Manastır vilayeti de Makedonya sınırlarının batısındaki pek çok Arnavut şehrini içine almaktaydı.
 
Makedonya coğrafyası güneyde Ege Denizi ve Aliakmon (Bistritsa) Nehrine, kuzeyde Şardağı, Karadağ (Skopska Tsırna Gora), Kozyak ve Osogov Dağlarına, doğuda Mesta (Nestos) Nehri’ne ve batıda ise Korab, Yablanitsa, Mokra ve Pindos Dağlarına kadar uzanan bir bölgeyi tanımlamaktaydı. Bu sınırlar içinde Selanik (Thessalonike), Manastır (Bitola) ve Üsküp (Skopye) gibi vilayet merkezleri de yer almaktaydı. Daha Türkçesi Makedonya coğrafik bölge olarak bugünkü Makedonya, Bulgaristan’ın güneybatısı ve Yunanistan’ın kuzeydoğusunu kapsamaktadır. Bu anlamda üçe bölünen bu büyük alan siyasi olarak üç ülke sınırları içinde kalmıştır. Yüzyıllarca Osmanlı idaresi altına kalan bu bölgede, 19. yüzyılın sonuna gelindiğinde önemli bir Türk Müslüman nüfus yaşamaktaydı. Türklerin yanında Bulgarca konuşan Slavlar, Rumlar, Manastır ve Üsküp çizgisinin batısında kalan şehirlerde önemli bir nüfus yoğunluğuna sahip Arnavutlar, Sırplar ve özellikle Selanik şehrinde nüfusun önemli bir kısmını oluşturan Yahudiler, Çingeneler etnik gruplardandı.
 
 
Sürecek…


31 Ocak 2010  23:01:25 - Okuma: (879)  Yazdır




İstatistik