Yazı

Neophytos Bazilikası
Neophytos Bazilikası 

Asil S. Tunçer

Bundan 2 ay önce ilk kez görüntülenen 1.600 yıllık bazilika aslında çoktandır biliniyor. Nasıl mı?

 Adını, Bitinya, Roma, Selçuklu ve Osmanlı medeniyetlerine ev sahipliği yapan İznik (Nicea) kentinden alan gölde, kıyıdan yaklaşık 20 metre açıkta, 2 metre derinlikte bir bazilika bulundu.

 
İznik'e yaptığım turlarda St. Sofya'yı anlatırken asıl bazilikanın su altında olduğunu anlatırken sadece suyun altını gösteremiyorduk ama bölgede 740 yılında yaşanan depremdeki çökmenin etkisiyle göl sularına gömüldüğünü söylüyorduk. Ancak, bu yapının Hıristiyanlığın yasak olduğu Milano Fermanı öncesi 303 yılında Romalı askerlerce öldürülen 16 yaşındaki “Aziz Neophytos '' adına 4.yy.da inşa edildiğini bilmiyorduk; en azından ben. Bazilikanın varlığını bana İznikli bir bey söylemişti yıllar önce. Suyun hemen altındaki yapının üst duvarlarının balıkçı kayıklarının karinesini, altını değdiğini söylemişti.
 
Evet, hatırlıyorum bundan tam 17 yıl önceydi; ilk Anadolu turum bölgeye olmuştu; daha asıl henüz geçici kokarta sahiptim. Lokantada yemek yerken tanıştığım bir bey bana söz konusu yapı hakkında az ama öz bilgi vermişti ve çok yararlı olan bu görüşmenin sahibinin adını ve soyadını maalesef öğrenememiştim. Yalnız bu tür yerlerde ve mekânlarda yerel insanlarla veya en azından sağında solunda bulunan, etrafında tanışabileceğin insanların bilgi yüklü olabileceğini, kitapta dergide bulamayacağın bilgilere ulaşmana aracı olabileceklerini öğrendim.
 
Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölüm Başkanlığı ve Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyeleri, Bursa Büyükşehir Belediyesi'nin İznik'te başlattığı tarihi kültürel mirası tespit ve havadan fotoğraflama çalışmalarında çekilen görüntülerde tesadüfen fark edilen bazilikaya ilişkin Doğu Roma konusunda uzman akademisyenlerle defalarca toplantı yaptıklarını, pek çok kaynağı taradıklarını söylemişler.
 
Oysa bunu İznik gölünde balıkçılık yapan hemen tüm balıkçıların bildiklerini sanıyordum. Eğer İzmir'den gelip İznik'te tur yapan bir rehber bile yani ben daha 15 yıl öncesinde İzniklilerden öğrenmişse bunu, üniversitenin bilmemesi imkansız bana göre. Bence ismi ve dönemi konusunda emin olduktan sonra açıklama geldi. Bu da kamuoyuna yeni bir keşif gibi yansıdı veya öyle lanse edildi.
 
Bu bazilika çok önemli çünkü dediğim gibi rehberlik hayatımın daha başından beridir 325'teki konsülün burada yapıldığına dair bir bilgiye ulaşmış ve bunu o gün bu gün inançla söylemekteyim. Bazilika gördük ki Ayasofya Kilisesi'nin planına çok benziyor. Dolayısıyla 4. yy'da inşa edildiğinin olasılığı çok yüksek. Belki de çoğu o dönem kilise gibi 5.yy'da tamirat da görmüş olabilir.
 
Bu arada Aziz Neophytos, 3.yy'ın sonu ve 4.yy'ın başında imparatorluk yapmış dört imparator zamanında ama ilk ikisinin yönetime geldikleri yıllarda şehit edildiği tahmin edilmekte. Bunlar sırasıyla ve dönüşümlü olarak yönetime geçen Diocletianus (284-305), Herculius (286-305), Constantius (305-306) ve Maximianus (305-311) adlı imparatorlardı. Öyleyse Hıristiyanlığın serbest bırakıldığı Milano Fermanı'nın yayınlamasının hemen arefesinde diyebiliriz.
 
Demek kilisenin yapımı da 313'te ferman yayınlandıktan hemen sonra gündem gelmiş olmalı ki 325'teki konsül bu kilisede toplansın ve hatta bu toplantının planları belki de kilise yapımı akabinde gündeme gelebilsin. O halde bunu bilgi olarak dağarcıklarına kazıyacak arkadaşlara daha sağlıklı bir tarih aralığı vermek gerekebilir. O halde tarihi aralıklardan gitmek de bir başka yöntem olabilir.
 
Neophytos 284-311 arasında şehit edilmiş olsun. Milano Fermanı 313'te yayınladı. Ferman, Roma imparatorları I. Konstantin ile Licinius arasında Şubat'ta Milano'da varılan siyasal bir anlaşmanın sonucuydu. Haziran'da ise Licinius'un Doğu Roma'ya duyurduğu ferman, herkese dilediği inanca dâhil olma ve ibadet etme özgürlüğü tanıyordu. Böylece Hıristiyanlar, kilise kurmayı da içeren yasal haklara kavuştular.
 
O halde kilisenin yapılmaya başladığı tarihi en erken Temmuz 313'e tarihlersek 318-320 gibi de kilisenin inşasının tamamlandığı ve yaklaşık 5-6 yıl sonra da konsüle ev sahipliği yaptığını söyleyebiliriz. Arkeologlar yaptıkları çalışmalarda Ortaçağdan günümüze ulaşan ve Neophytos'u göl kenarında martir edilirken gösteren gravürlerin varlığına tanık oldular.
 
Kaynaklardan Ortaçağ'daki Hıristiyanların kara yoluyla hacca giderken mutlaka İznik'e uğradıklarını ve söz konusu kilisede ibadet ettiklerini biliyoruz. Yine rivayete göre, İznik'te yaşayan halk da başları derde girdiğinde veya siyasi ve askeri zorluklarda gidip burada tanrıya yakarır, içlerine düştükleri çaresizliğe çare ararlardı.
 
Öte yandan bulunan bazilika İznik turizmine çok katkı sağlayacak. Özellikle Neophytos'un şehit edildiği gün olan 21 Şubat'ta düzenlenecek anma günü dolayısıyla İznik'e ölü sezonda, kış ortasında turist çekilebilir. Dolayısıyla hem yeni bazilikanın bulunması hem de azizinin bayramı İznik kültür turizmi için önemli ve ek gelir kapısı olabilir.
 
Neophytos daha 9 yaşındayken Hıristiyanlar için Kutsal Ruhun temsilcisi kabul edilen bir güvercin yanına geldi. O da güvercini takip ederek Olympos yani günümüzün Uludağ'ında bir mağaraya gitti. Mağarada vahşi yaşama rağmen 15 yaşına kadar burada inzivaya çekildi. Sonra yine tanrının buyruğu ile İznik'e inip Hıristiyanlık inancını yaymaya çalıştı.
 
Etrafındaki kişilere Hıristiyanlığın yasak olduğu bu dönemde bu dini yaymaya çalışması Roma yönetiminin tepkisini çekti ve hakkında yakalama emri çıkartılan Neophytos, Romalı askerler tarafından yakalanarak türlü işkencelerden geçirilip İznik Gölü kıyısında şehit edildi.
 
Hem bir Hıristiyan azizinin adını taşıyor olması hem de ilk konsülün toplandığı mekân olması yönüyle Aziz Neophytos Bazilikası, diğer adıyla Konsül Kilisesi İznik ve ülkemiz için kültür ve turizm açısından muazzam bir kazanım.
 
Tabii ki iyi değerlendirebilirsek...


5 Mayıs 2014  01:07:58 - Okuma: (456)  Yazdır




Haftanın Hit Haberleri

İstatistik