Yazı

ANILARLA 150. YIL (1.bölüm)
ANILARLA 150. YIL (1.bölüm) 

Ali Can

ANILARLA 150. YIL (1.bölüm)

Bu yıl, Ayasuluğ (Selçuk) İstasyonu’nun 150. yılı. (15 Eylül 1862- 15 Eylül 2012)

Panoramik görüntüde, Ayasuluğ İstasyonu’na trenin gelişi izlenmektedir.

İngilizlerin demiryolu konusunda ilk imtiyaz talebi İzmir’i Batı Anadolu’ya bağlayacak “İzmir-Aydın demiryolu” projesidir. İzmirli İngiliz tüccar Robert Wilkin’in girişimleri neticesinde 23 Eylül 1856’da şirket oluşturma ve demiryolu inşa etme hakkı bu yatırımcı gruba verilmiştir. Şirket ile yapılan anlaşmaya göre; demiryollarının 70 km’lik ilk bölümü 1860 yılının Eylül ayında bitirilecektir. Buna karşılık Osmanlı hükümeti demiryolunun ilk bölümünün açılışından sonra 50 yıl süreyle her yıl şirket sermayesinin %6’sı kadar bir kârı garanti edecek ve eğer kâr, bu oranın altına düşerse üstünü tamamlamayı kabul edecektir.
Demiryolunun işletmeye açılmasından sonraki 50 yılda ve bundan sonraki her 20 yılda Osmanlı hükümeti söz konusu şirketle anlaşarak demiryolunu satın alma hakkına sahip olacaktır.
Demiryolunun sağında ve solunda yer alan 30’ar millik mesafe içinde olan ve devlete ait tüm kömür madenlerinin şirket tarafından işletilmesi kararlaştırılmıştı.
Anlaşmaya aynı kesimlerdeki ormanlar ve taş ocakları da dahil edilmiştir. Bütün bunlara ek olarak Osmanlı hükümeti şirketin yönetimine karışmamaya söz verdiği gibi Aydın demiryolu ile rekabet edebilecek şirketlerin kurulmasını önlemeyi de taahhüt etmiştir.
Ancak sermaye sorunu nedeniyle imtiyaz antlaşması gereği ilk 70 km’lik hat tamamlanamamıştır. Hükümet ise şirketin yönetimine el koyma hakkına sahip olduğu halde herhangi bir işlemde bulunmamıştır. Osmanlı hükümeti şirkete tanınan imtiyazı uzatmıştır.
Bu bağlamda 28 Aralık 1860’ta İzmir-Torbalı hattı hizmete açılmıştır. Osmanlı hükümetinin Aydın demiryolunu desteklemesinin önemli nedenlerinden biri de bölgedeki üretim ve ihracatı arttıracağı düşüncesidir.
Nitekim Aydın demiryolunun brüt tasıma gelirleri 1861- 1869 arasında 3 bin 930 sterlinden 36 bin 350 sterline yükselmiştir. 1879 ve 1888 yıllarındaki imtiyazlarla da demiryolu Dinar’a ve Denizli’ye ulaşmıştır.
Ayasuluğ’u demiryolları ile tanıştıran Edward Purser (solda) Aziziye’deki (Çamlık Köyü) evinde misafirleriyle. (Papaz Şirince’li, diğeri Carl Humann)
Aslında, İzmir-Aydın demiryolu projesinde Ayasuluğ (Selçuk) yoktu.
 Demiryolu Belevi’ne kadar sorunsuz bir şekilde gelmiş ancak (bugünkü otoyol tünellerinin bulunduğu) Selatin Dağı’nın sorun çıkarması üzerine çalışmalar durdurulmuş ve genel müdür görevden alınmıştır.
            Bunun üzerine Hindistan’da pek çok başarılı çalışma yapmış olan Edward Purser genel müdür olarak görevlendirilmiştir. Purser hemen proje üzerinde yaptığı değişikliğe göre, projeyi 20 mil uzatıyor ve hesaplarına göre demiryollarını Ayasuluğ’dan geçiriyordu.
Belevi /Kozpınar İstasyonu. Yukarıda Keçi Kalesi görülmektedir. (Gallesion)
İzmir-Aydın demiryolunun ilk bölümü Kozpınar İstasyonu’nda sona eriyordu.
Burası deve kervanlarının İzmir’e iki günlük mesafe oluşturur iken,
demiryolunun döşenmesi ile birlikte yol mesafesi 3 saate düşmüştür.
Çevredeki civa ve zımpara madenlerinin ihracatı da Kozpınar İstasyonu’ndan yapılmaktaydı.
Aslında, Kozpınar istasyonu açıldığında İzmir’de büyük olaylar meydana gelmişti.
Aydın dağlarını aşarak gelen deve kervanlarının konakladığı yer Kozpınar’dı.
Buradaistasyonun açılması deve kervanları sahiplerinin işine gelmiyordu.
Bu duruma bütün kervancılar isyan ettiler. Neyse ki isyan fazla uzun sürmedi ve
anlaşamaya varıldı. Kervanlar yüklerini Kozpınar’a kadar taşıyacaklar,
yükler burada trene aktarılacak ve daha sonra yükler demiryolu ile İzmir’e getirilecekti.
  Deve Kervanı
 
          Çalışmalar neticesinde 15 Eylül 1862 tarihinde” İzmir’den Aydın’a demiryolları” başarılı bir
          biçimde Ayasuluğ’a ulaştı. Ayasuluğ’da büyük bir kutlama tertip edildi.
 
          Osmanlı Hükümeti de 8 Ekim 1862 tarihinde bu açılışı resmileştiriyor;
          demiryolunun Ayasuluğ’a kadar olan kısmının açıldığını ve emeği geçenlere
           teşekkür belgesi gönderilmesini emrediyordu.
             (MKT.MHM. 242 60 1279R 12 1 İzmir demiryolunun Ayasuluğ'a kadar ulastırılmasında
             emeği geçenlere tahsinname gönderilmesi.
             MKT.MHM. 242 77 1279R 13 1 İzmir Demiryolu'nun Ayasulug'a kadar olan kısmının
            hizmete açıldığına dair haber  verilmesi.)
İzmir-Aydın demiryolu bileti
Heliogravürde Ayasuluğ İstasyonu’nun kurulu olduğu yer
A. S. Svoboda klişesinde demiryolları ve Ephesus Hotel
 
Devamı var…


26 Ocak 2012  11:08:18 - Okuma: (1180)  Yazdır




Haftanın Hit Haberleri

İstatistik